geloofsvoer.nl – voer voor gelovigen. Elke twee weken een blog of podcast van Dick en/of Renco. Lees en luister mee.  

God is dood

Over de beroemde quote ‘God is dood’ van Nietzsche.

Vandaag blogt Dick over Nietzsche en zijn beroemde quote ‘God is dood’, de dolle man en het zwarte gat dat overblijft.
| Dick Sluiter | | Reageren

Nietzsche heeft mijn vanwege zijn beroemde quote ‘God is dood’ altijd al gefascineerd. Ik kwam deze term overal tegen, maar zelden met een uitgebreide context. Ondertussen ben ik wat meer bekend met de theorie eromheen (nihilisme) en onderschrijf ik veel van zijn gedachtegoed niet, maar hij blijft zo nu en dan terugkomen op mijn ‘tijdsbalk’. Op dit moment ben ik bijvoorbeeld weer een boek over Nietzsche aan het lezen, waar ik wat gedachten op wil los laten.

Mini uitleg

Allereerst een mini uitleg als introductie op de rest van de blog. Een korte video (Lazarus.nl).

God is dood

Uit De Vrolijk Wetenschap, aforisme FW 125: De dolle mens

In dit verhaal gaat een dwaas, voorzien van een lantaarn, op klaarlichte dag de marktplaats op om God te zoeken, te verkondigen dat God dood is en dat wij mensen hem vermoord hebben. In een aantal onheilspellende beelden beschrijft de dolle mens hoe onvoorstelbaar de gevolgen daarvan zijn. Hij vergelijkt het met het leegdrinken van de zee, het uitwissen van de horizon en het loskoppelen van de aarde van de zon. De wereld heeft alle houvast verloren en doolt richtingloos door de donkere lege ruimte van het heelal. Maar de toehoorders zwijgen en kijken hem bevreemd aan. Hij realiseert zich dat zijn boodschap zo schokkend is dat ze die niet kunnen begrijpen. Hij verdwijnt uit beeld.

(…)De dood van God heeft het besef van de zinloosheid van de wereld en van elke zoektocht naar een hoger ideaal ingeluid. Toch blijkt de mens deze realiteit nog niet te kunnen accepteren en blijft hij zich vastklampen aan een achterhaal ideaal, terwijl hij tegelijkertijd beseft dat dit vastklampen nu juist het probleem is. (wiki)

En dan nu naar het boek dat ik wil bespreken in deze blog.

“De dood van God heeft het besef van de zinloosheid van de wereld en van elke zoektocht naar een hoger ideaal ingeluid. Toch blijkt de mens deze realiteit nog niet te kunnen accepteren en blijft hij zich vastklampen aan een achterhaal ideaal, terwijl hij tegelijkertijd beseft dat dit vastklampen nu juist het probleem is.”

Hiking with Nietzsche

Onderstaand citaat komt uit een boek wat ik momenteel aan het lezen ben: Hiking with Nietzsche van John Kaag. Deze schrijver is niet alleen filosofie professor, maar heeft ook een persoonlijke connectie met Nietzsche, dat wil zeggen met diens theorie als wel de methode van het ‘hiken’. Het wandelen in de bergen rond Sils Marie, Zwitserland, heeft een ongekend productieve periode voor Nietzsche ingeluid. Zijn belangrijkste boeken en uitwerking van zijn theorieën ontstonden in deze periode. Nietzsche kon ook niet anders concluderen dat wandelen en nadenken (filosoferen) je tot grootse inzichten kan brengen. Dit inspireerde de schrijver van het boek, John Kaag: als introspectieve student van 19 en later nog eens met vrouw en kind op 36 jarige leeftijd gaat hij letterlijk op zoek naar de voetstappen van Nietzsche, bepakt met diens boeken en theorie.

According to Nietzsche and Emerson, modernity had fallen out of rythm with life. It was out of tune with the basic impulses that once animated human existence. Animals naturally love to play, to race, to climb – to expend energy and relish power. But in our efforts to become civilized and pious, Nietzsche maintained, we moderns had managed to kill or cage the animal within us. With the help of christianity and capitalism, human animals had been allowed to go soft. When one “went to work”, it was rarely for the joy of exercising free will, but rather for the sake of some future paycheck. Life was no longer lived enthusiastically – only deffered. (pagina 24)

Dit citaat beschrijft volgens mij wel enigszins de hedendaagse, moderne maatschappij. Een conclusie die tijdens deze coronacrisis extra voor het voetlicht komt. We zijn ‘out of rythm with life’ en een crisis is daar een uitvloeisel van. Met name onze consumptiedrang en de werking van het neoliberalisme (nadruk op het maximaliseren van individuele vrijheid) heeft er toe geleid dat we het contact met onszelf en de wereld aan het kwijtraken zijn. In de tijd van Nietzsche was de kerk ook een grote speler op dit toneel (in tegenstelling tot het Nederland anno 2021). De kerk en de maatschappij drukken de in mens in een keurslijf die niet ‘natuurlijk’ is, aldus Nietzsche.

God’s been dying for a long time. Our faith in the Divine has been eroded by a steady onslaught of forces: the advances in science, the age of reason, the birth of modern capital, the distraction of consumerism, the deification of the state. God didn’t stand a chance. His death is no cause for celebration; at best it has created a vacuum that needs to be filled. (pagina 101)

De dolle man uit de uitleg hierboven staart in het zwarte gat wat overblijft als God dood is en schrikt zich een ongeluk. Er is niets meer. Er is een vacuüm ontstaan en de moderne mens begrijpt de ingrijpende consequenties niet: je moet zelf zin gaan geven aan zinloosheid.

Nietzsche formuleert vervolgens het ideaal van de Übermensch, waarbij je je zelf zult moeten ontstijgen (fysiek en mentaal) om zodoende tot een ideaal te komen vol kracht en expressie. Het gaat nu te ver om hierop door te gaan.

Vaste grond

Ik moet bij veel tendensen heden te dage denken aan deze dolle man. We hebben ons in dit ontkerkelijkte en geseculariseerd land gespecialiseerd in het wegdoen van God. Maar wat is het alternatief geworden? Welke redenen en onderbouwingen hebben we ervoor in de plaats gezet? Geven ze zin aan ons bestaan? En zijn ze bestand bij tegenwind? We willen duidelijk alles in eigen hand hebben, maar bij het minste of geringste verwachten we toch hulp van buitenaf.

Het beantwoorden van deze vragen is dus geen gemakkelijke taak en het zwarte gat loert te allen tijde. Je zou hier zelfs voorzichtig de exponentiële groei van burn-out, overspannenheid en depressie in het afgelopen decennium aan kunnen toeschrijven.

En dat is dus precies waar de dolle man voor waarschuwde en Nietzsche aanzette tot het formuleren van zijn nihilisme: omarm het zwarte gat en ga van daaruit leven.

Dit zullen existentialisten als Sartre overigens ook beweren. In dit universum vindt de mens geen betekenis van een hogere natuurlijke orde, maar moet hij deze betekenis eerder door zijn eigen daden zelf maken, hoe onstabiel en voorlopig deze creatie ook mag zijn.

Makkelijker gezegd dan gedaan. Misschien ben ik wel niet zo dapper als Nietzsche mij zou willen zien of misschien verberg ik mij wel achter een God om de ‘werkelijkheid’ niet onder ogen wil zien. Maar dit boeit mij allemaal niet, mijn werkelijkheid mét God voelt groter dan dat. Ik kan Nietzsche en zijn (verontrustende?) theorieën ook volgen, omdat mijn bestaan deze vaste grond kent.

En die vaste grond is mij zeer dierbaar.

Iets meer over auteur Dick Sluiter

Dick is zo’n 35 jaar, getrouwd en vader van twee kinderen. Hij is zeer geïnteresseerd in alles wat met religie te maken heeft, van kunst tot wetenschap en van traditioneel tot postmodern.

Categorieën

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Populair op dit moment

  • Geld, tijd, ruimte en anderen deel 2

    Mijn vorige blog ging over slaap vatten, mentale rust en de invloed van geld en tijd daarop. Vandaag het vervolg op die blog met de onder…
  • #7 Christelijke politiek

    In het kielzog van de verkiezingsuitslag namen Dick en Renco een episode op over christelijke politici n.a.v. een reeks interviews met li…
  • Praise the Void

    Door de jaren heen kwam de (stevige metal) band Demon Hunter meerdere keren voorbij. Met een indrukwekkend repertoire aan albums werd het…

copyright © geloofsvoer.nl - 2013-2021