Een kerk zonder God – wat blijft er over?
Dick bracht het onderwerp in na een artikel in Trouw: er zijn steeds weer initiatieven voor kerken zonder God. De kerk voor atheïsten, de Dienst zonder God, de Sunday Assembly – ze duiken regelmatig op. Het idee: samenkomen zoals in een kerkdienst, met rituelen, muziek en diepgang, maar zonder geloofsgetuigenissen en zonder God. Sommige vormen lijken nog sterk op een traditionele dienst (inclusief een tweedehands kruis op het podium), andere laten bewust ook de preek los.
Renco’s irritatie: noem het dan geen kerk
Renco voelt zich gepikeerd. Mensen gebruiken dezelfde taal, dezelfde vormen, maar halen er iets wezenlijks uit. Waarom moet het dan nog “kerk” heten? “Kan je niet gewoon een badmintonvereniging beginnen?” Hij snapt dat de kerk meer biedt dan alleen geloofsleer – sociale contacten, rust, diepgang – maar God eruit strippen en de rest behouden voelt voor hem als iets jatten. Dick probeert het te vangen met een cover-metafoor: een band maakt een goed nummer, iemand coverd het met een banjo, het wordt een hit, maar verstokte fans vinden dat het niets recht doet aan het hele oeuvre.
Wim: nieuwsgierig en mild
Wim, collega van Lennert bij de Rocketboys, reageert heel anders. Hij zou graag zo’n dienst bezoeken. Hij ziet het als zoeken – misschien noemen ze God nu niet bij naam, maar wie weet komt dat nog, “tussen de kieren door.” Hij wijst ook op vergelijkbare initiatieven als het Death Café en het festival Geestdrift, waar kerkverlaters zingeving zoeken. Wim vindt dat de podcastmakers misschien een beetje uit de hoogte praten over iets waar mensen oprecht naar verlangen.
Lennerts terugkerende angst
Lennert herkent een bekende twijfel in zichzelf. Als mensen een kerk kunnen opzetten zonder God en daar toch verbinding en zingeving vinden, is dat dan bewijs dat wij als mens gewoon behoefte hebben aan die structuur – en God erbij verzonnen hebben? Hij noemt het zelf “een angstje” dat niet overheersend is, maar dat bij dit soort artikelen weer even opduikt. Dick stelt hem gerust: al die initiatieven zijn geïmplodeerd. De Sunday Assembly in Apeldoorn bestond van 2019 tot 2023. De kerk voor atheïsten is weg. Geen van deze clubs haalt de levensduur van de kerk, die al duizenden jaren bestaat.
Wat mist er zonder God?
Dick vindt de initiatieven hedonistisch: mensen pakken wat ze leuk vinden en laten alles weg waar moeite voor nodig is. De verbinding die ze zoeken is selectief – niet de diepe verbondenheid met mensen waar je misschien weinig mee hebt, maar die je deelt vanuit liefde voor God. Dat transcendente element, iets dat boven het menselijke uitstijgt, is volgens Dick en Renco precies wat de kerk onderscheidt van een debatavond of een gezellige kroegbijeenkomst. Renco reageert ook op een uitspraak uit het Trouw-artikel, waarin een van de initiatiefneemsters zegt: “God past niet zo bij mij.” Zijn reactie: dat doet er niet toe. Of God bij jou past is niet de relevante vraag. Wim nuanceert: die vrouw heeft waarschijnlijk een godsbeeld dat niet klopt, en als je met haar in gesprek zou gaan, kom je daar misschien wel achter.
Samen op onderzoek uit
Ondanks de meningsverschillen delen alle vier de nieuwsgierigheid. Renco en Wim willen zo’n dienst weleens meemaken. Dick en Lennert ook. Ze bespreken plannen om volgend seizoen weer kerkdiensten te bezoeken voor de podcast, inclusief een checklist: hoe snel word je aangesproken bij de koffie, hoe is het toilet, hoeveel pepermuntjes is de preek waard? Het seizoen wordt afgesloten met het voornemen om even “naar buiten” te gaan – letterlijk en figuurlijk. Geen microfoons, geen camera’s. Gewoon leven.
Geef een reactie