Onlangs kocht ik een boekje (eigenlijk een essay) omdat het in Trouw goed gerecenseerd werd. Een boekje over de grenzen van taal. Een boekje waarin ik zo nu en dan woorden vond die goed mijn gevoel en gemoed beschrijven. Vandaar zet ik een aantal fragmenten op rij en daarna stop ik (voor nu?) met het schrijven van persoonlijke blogs als deze of deze. Althans, ze zullen niet meer openbaar zijn. Misschien volgt er zo nu en dan wel een 'reguliere blog' of een 'lyric post'. Ik zie wel.
Onder ogen zien
Al vrij snel is auteur Eva duidelijk over de wezenlijke absurditeit en leegheid van het leven en dat je die niet moet willen "[...]bedekken met het idee van een god, de illusie van troost, of het willen voldoen aan de wensen van anderen: je moet jezelf vrij willen, en door je eigen keuzes te maken en daar de verantwoordelijkheid voor te nemen kun je jezelf verwezenlijken." Daar ben ik het niet geheel mee eens. Enfin.
Nu is één omgang met de absurditeit, haar aanvaarden en er de 'lol' van inzien. Maar wanneer je somber en neerslachtig bent, gaat dat niet. "Relaties verliezen hun betekenis, net als kunst: je raakt afgesloten van jezelf en de wereld." Anderzijds, geldt dat ik "...het gevoel [heb] dat het heel erg goed met me gaat, zelfs wanneer dat niet per se zo is." Dat beeld is dus niet zo betrouwbaar. En het gaat ook niet per se over, het is tevens een kwestie van "...een houding aannemen tegenover iets wat je gegeven is.". [...] "We dragen het donker al mee."
Kwetsbaarheid en somberheid
Echt zo'n modewoord. En om tegemoet te komen aan de erosie hebben we tegenwoordig ook échte kwetsbaarheid. Of: authentieke kwetsbaarheid. Toch past dit woord goed bij de veelal aanwezige gevoelens. "Die kwetsbaarheid is niet iets om af te schudden of weg te doen: ze laat ons ook zien dat dingen de moeite waard zijn en kan het begin zijn voor het ontmoeten van de ander, die helemaal anders is en als sterveling toch net zo in de wereld geworteld." Maar het vraagt wel veel.
De somberheid beïnvloedt mijn manier van denken. "Als het minder goed werkt, ontstaan er een gebrek aan interesse en concentratie, denkstoornissen, en gevoelens van droefenis [...].". Maar ook angst en vooral onrust.
De zee en de boom
Boven mijn meer persoonlijke blogs prijkt iets van de zee. Een weinig origineel doch krachtig beeld waar veel in zit. Maar er is ook geen ontsnappen aan. "Soms stijgt het water, dan zakt het weer, als de getijden, hoewel niet zo regelmatig. Tot het op een dag stijgt en stijgt en je langzaam in paniek raakt. Je kunt er niet aan ontsnappen, want het zit in je. Niemand ziet het aan je buitenkant, hoewel je ogen vaker tranen dan normaal." Maar tranende ogen is nog niet hetzelfde als (kunnen) huilen.
Levens zijn als bomen, lees ik dan. Alle bomen hebben in hun leven wel iets meegemaakt. "Daardoor is hun vorm veranderd en hebben ze littekens gekregen. Onze levens verlopen net zo en onze vorm volgt uit al die dingen die we meemaken, niemand blijft helemaal heel."
"Verdriet, zorgen, vermoeidheid, geen zin hebben in de dag of de week overkomt iedereen weleens. Dergelijke gevoelens kunnen ook voortkomen uit een depressie, maar de depressie zelf gaat dieper en houdt langer aan. Die beïnvloedt de grondstructuren van je bestaan: de relatie met de wereld (hiermee bedoel ik relaties met anderen, werk, de dingen die betekenis en zin aan je leven geven), de relatie met het zelf (depressieve mensen vallen niet meer automatisch met zichzelf samen, en vallen ten prooi aan destructieve gedachten) en de relatie die je hebt met de tijd, vooral met de toekomst." Vooral het niet meer automatisch met jezelf samenvallen blijft hangen en geeft andere woorden aan wat ik hier eerder beschreef.
Relaties
Die zijn lastig. "[...] de relaties met degenen die je nabij zijn, worden niet alleen lastig te onderhouden, het maakt ook niet meer uit of je ze onderhoudt." [...] "Als ze emotioneel bij me betrokken zijn, kan ik ze niet laten zien hoe het met me gaat, en moet ik me afschermen. Dat kost me energie die ik niet heb, en zorgt dat ik me leger en eenzamer voel. Als ze verder weg staan, heb ik geen interesse." Zeker geen dagelijkse kost, zeker erg herkenbaar voor me. Want verdriet haalt ouder verdriet omhoog en zaken uit het verlezen kunnen ineens sterk naar voren komen.
Bij mij neem de (behoefte aan) stilte het over als ik somber of terneergeslagen ben. Of gespannen om onduidelijke redenen. "Mijn mimiek wordt vlakker, mijn stem zachter, ik reageer minder". En ik meen dat "[...] het zonde is om tijd te verspillen aan dingen die niet echt de moeite waard zijn. Aan het oppervlakkige (behalve als je daarvan houdt, zoals mensen van kleding of eten kunnen houden) of het onechte." Wandelen is een aangename methode om in de stilte te verblijven. Althans, indien ik de verleiding kan weerstaan de wandeltijd 'nuttig' te willen maken door bijvoorbeeld een luisterboek of een podcast aan te zetten, of toch op z'n minst muziek.
Opnieuw en hulp
Wat ik lastig te accepteren vind, is dat sommige dagen gewoon 'matig' op z'n best zijn. Dat heeft de maken met dat van twee walletjes willen eten, zoals ik eerder schreef. "Als ik wakker word met een onbestemde buikpijn (duidelijk te onderscheiden van de fysieke) doe ik hetzelfde: wat denk ik, hoe schud ik dit af en hoe kan ik dit het comfortabelst meedragen?" Discipline. Sport. Werk. Gezin. En: hulp zoeken.
Dus daarom nu "Cognitieve gedragstherapie [dat] richt zich op het scheiden van goede en slechte gedachten. Het onkruid moet als het ware uit het hoofd gewied worden." Dat kan op twee manieren: "[...] door hun waarheidswaarde ter discussie stellen, en door te laten zien dat ze niet werken." Cognitieve gedragstherapie gaat over de denker zelf, niet over de wereld; zie is daarbij niet primair gericht op de waarheid, maar op wat werkt. "De psychotherapie houdt zich juist bezig met "de verhalen die de emotionele onderlaag van gedachten en gedrag vormen, in stand houden en kunnen veranderen." En die twee beïnvloeden elkaar, zo vermoed ik. "Praten over gebeurtenissen en gevoelens is daarom veel meer dan dingen opgraven of in de ogen kijken: het kan wat er gebeurd is opnieuw vormen."
"In gedragstherapie is het bijvoorbeeld belangrijker om uit te gaan van gedachten die werken dan om te onderzoeken of deze helemaal waar zijn. Maar in gesprekstherapie speelt dat waarheidszoeken wel een rol. Niet in de zin van de waarheid ontdekken of blootleggen, als een detective, of alsof er een script klaarligt. Maar in de zin van onderzoeken wat er nou eigenlijk aan de hand is, in welke verleden dat past, hoe het denken zich in bochten gewrongen heeft, die bochten soms rechttrekken en soms verder laten uitwaaieren". Soms denk ik wel helaas "[Is] het denken geen machine die je kunt laten repareren. Begrijpen leidt ook niet altijd tot veranderen: blijkbaar zijn bepaalde eigenschappen en neigingen hardnekkig." Ja, zeg ik daarop. "Maar er zijn dieptes waar anderen niet kunnen komen."
Evenwicht
Evenwicht (pogen te) bewaren doe ik door regelmatig te wandelen en te sporten. "Met ijzeren discipline." Maar dan nog "[...] kunnen emotionele hevigheden mij ontzettend uit balans brengen." En indien het niet echt hevig ís - voor zover daar een objectieve maatstaf voor is - dan ben ik in staat het alsnog zo te ervaren. Relaties (onderhouden) is daarmee niet eenvoudig. Het gevoel niet te (kunnen) voldoen aan het vaak - zelfopgelegde - verwachtingspatroon "[...] brengt me uit mijn evenwicht en dat is iets wat ik alleen kan toestaan als het om iets heel belangrijks gaat."
Lastig vind ik het om toe te geven dat een dag een slechte dag kan zijn. Ik blijf me daar tegen verzetten en dat maakt zo'n dag doorgaans niet minder slecht. "Zeg het maar tegen jezelf: dit is een slechte dag, een dag die er beter niet had kunnen zijn." Opnieuw.
Eva besluit haar essay met de volgende woorden: "De wereld is groot. Veel groter dan jij en veel ouder. De zon komt steeds opnieuw op en gaat steeds opnieuw onder. De bomen in het bos verderop staan er al meer dan honderd jaar, je kunt hun stammen aanraken. Het strand laat je zien dat het niet uitmaakt of je er bent. Of je nu gevonden of verloren bent, golven blijven bewegen, de branding trekt zich terug en komt weer naar voren, de zee eindigt niet, gaat alleen in de verte over in lucht. [...] Morgen kan het anders zijn."
Reacties