geloofvoer.nl – voer voor gelovigen. Elke twee weken een blog van Dick of Renco. Lees en leer met ons mee.

Silence (2016)

Toen Martin Scorsese bekend maakte dat Silence zijn eerst volgende filmproject zou worden, was ik zeer enthousiast. Niet alleen vanwege de betrokkenheid van Scorsese of de acteurs Liam Neeson (Schindler’s List), Adam Driver (Star Wars) en Andrew Garfield (The Amazing Spiderman), maar vooral vanwege het onderwerp: Japan versus de missionarissen/christendom.

Samenvatting

Twee jezuïeten, Sebastião Rodrigues en Francis Garupe, reizen in de zeventiende eeuw af naar Japan, dat onder het Tokugawa-shogunaat het katholicisme en alle andere buitenlandse contacten verbood. Daar zijn ze getuige van de vervolging van Japanse christenen door hun eigen regering die Japan wil zuiveren van elke westerse invloed. Uiteindelijk scheiden de wegen van de priesters en reist Rodrigues naar het platteland, waar hij zich afvraagt waarom God zwijgt terwijl zijn volgelingen lijden. (moviemeter.nl)

Boek

Vanwege mijn interesse heb ik ook meteen het boek aangeschaft waarop de film is gebaseerd, namelijk Shusaku Endo’s Stilte uit 1966. Martin Scorsese kreeg dit boek van een New Yorkse aartsbisschop (Paul Moore ) nadat die zijn The Last Temptation of Christ had gezien in 1988. Zelf katholiek opgevoed en zelfs enige tijd gehoopt priester te worden, raakte het boek een snaar bij Scorsese en besloot hij het boek te gaan verfilmen. Uiteindelijk duurde het bijna 20 jaar voordat de film het daglicht zou zien.
Het is overigs niet noodzakelijk om het boek gelezen te hebben, want de film houdt zich keurig (misschien te keurig) aan de oorspronkelijke verhaallijn.

Thematiek (1)

De film heeft twee belangrijke thema’s die ik naast de het hoofdthema (het zwijgen van God) interessant vind en nu wil behandelen. De eerste betreft het behoud of verbergen van je geloof onder groot gevaar. Mag en kan je je geloof ontkennen en daardoor je leven behouden of moet je te allen tijde uitkomen voor je geloof en mogelijk de dood hierdoor vinden? De voorbeelden van sterven voor God als martelaren zijn iedereen bekend, de ultieme geloofsdaad wordt dit soms zelfs genoemd. Denk aan de christenen die gekruisigd of voor de wilde dieren geworpen werden ten tijden van het bewind van Romeinse keizers of een meer hedendaags voorbeeld: Cassie Bernall die ‘ja’ zei tegen de schutter van Columbine op de vraag of ze in God geloofde en werd doodgeschoten.

Maar in de film wordt de daad van (tijdelijke) ontkenning niet per se veroordeeld. Een niet te missen voorbeeld: in Japan kende men de praktijk van de fumi-e: iemand die verdacht werd een christen te zijn, moest op een beeltenis van Jezus of Maria stappen, ten teken dat men geen aanhanger was. Spoiler De priesters in de film stappen uiteindelijk ook op deze fumi-e en blijven zo in leven. Voor de Japanners betekent dit dat hun geloof gebroken is, maar de hoofdpersoon blijft in het diepste geheim christen. Dit wordt mooi weergegeven door Scorsese in de slotscene, waaruit respect, waardering en zelfs eerbied doorklinkt en geen enkele veroordeling.

Ook in de Romeinse tijden, zoals de kwestie van het Donatisme in de vroege kerkgeschiedenis, kende men deze keuzestrijd. Na een golf van christenvervolging waren enkele priesters ‘overgelopen’, naar de tradities van de Romeinen, de traditores. De vraag of zij mochten terugkeren naar de kerk nadat de vervolging was afgelopen zorgde voor een schisma (scheuring). De ene groep veroordeelde de traditores en de andere groep nam hen weer op in hun midden. Deze geloofskeuzes en de gevolgen ervan gingen klaarblijkelijk over de kern van het geloof en zorgden voor een onherstelbare breuk toentertijd.

Thematiek (2)

Het tweede thema betreft de algehele missie van de Portugese missionarissen in Japan. In het boek en film wordt duidelijk dat de westerse manier van geloven ver af staat van de Japanse cultuur. Westers christendom, in deze film het Rooms-katholicisme, is een theologie (letterlijk: godgeleerdheid, theos=God, logos=kennis), waar Japan het shintoïsme kent (grote rol voor kami, natuurgeesten, en de natuur zelf) en ook het Boeddhisme een grote rol in het dagelijks Japanse leven speelt. Dit is kort door de bocht gezegd: een clash tussen hoofd versus gevoel. Als je de Oscarwinnende animatie Spirited Away gezien, krijg je trouwens een idee en gevoel bij dit shintoïsme.

Een totaal andere cultuur hoeft een missionaris niet af te laten zien van zijn missie, dit is bijna inherent aan zijn opdracht, maar in deze film wordt duidelijk dat het christendom en zijn symbolen heel anders geïnterpreteerd worden door de Japanners. Waar de missionarissen denken het evangelie te verkondigen, blijkt de cultuur hier een eigen (foutieve?) draai aan te geven. Voorbeelden die je nu nog steeds hoort van zendelingen in bijvoorbeeld Oost Azië en Afrika. Men incorporeert eigen culturele elementen in de ‘Ware’ leer en zodoende ontstaat een andere, verwaterde vorm van christendom. Is dit te accepteren of niet? De Japanners zijn uiteindelijk zelfs tevreden met deze verwaterde vorm en de missionarissen accepteren (gedwongen) dat de Japanse cultuur geen vruchtbare bodem is gebleken.

Recensie

De film zelf is, ondanks het schitterende camerawerk, helaas wat lang en traag. De thematiek is al zwaar, maar door de lage handelingssnelheid en gedragenheid van sommige scènes en teksten voelt de film soms extra lang en zwaar. Een boek leg je sneller eventjes opzij, maar vanwege het ritme doe je dit toch niet snel bij een film.
Ik voeg nog de Volkskrant recensie toe, omdat die mijns inziens voortreffelijk beschrijft wat er op- en aan te merken valt in positieve en negatieve zin.

In de toekomst hoop ik ook nog eens over het hoofdthema, het zwijgen van God, te schrijven.

Dick Sluiter

Dick Sluiter

Blogger at geloofsvoer.nl
Mijn naam is Dick, 33 jaar, getrouwd en vader van een 2 jarig zoontje. Zeer geïnteresseerd in alles wat met religie te maken heeft, van kunst tot wetenschap en van traditioneel tot postmodern.
Dick Sluiter

Latest posts by Dick Sluiter (see all)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Elke maand onze blogs in je mailbox

copyright © geloofsvoer.nl - 2013-2018